Màu Chàm – Từ Màu Sắc Truyền Thống Đến Ứng Dụng Trong Cuộc Sống Hằng Ngày

Màu chàm đã lâu trở thành một màu sắc đặc trưng trong trang phục truyền thống của các dân tộc vùng núi phía Bắc như Dao, Tày, Mông, Nùng,… Nó không chỉ là màu sắc biểu tượng mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về nền văn hóa. Vậy màu chàm là gì? Cách tạo ra màu chàm như thế nào? Hãy cùng LabVIETCHEM khám phá những điều thú vị về màu chàm thông qua bài viết sau đây nhé.

Màu Chàm Là Màu Gì?

Màu chàm thuộc khoảng 440 – 420 nm trong quang phổ, nằm giữa màu xanh lam và màu tím. Các dân tộc đã sử dụng chất tanin từ lá hoặc vỏ cây chàm để nhuộm quần áo, từ đó đã gọi nó là màu chàm. Màu chàm rất giống màu tím, nên nhiều người khó phân biệt giữa hai màu này.

Màu chàm nằm ở vị trí giữa màu xanh lam và màu tím
Màu chàm nằm ở vị trí giữa màu xanh lam và màu tím

Nguồn Gốc Của Màu Chàm

Màu chàm đã tồn tại từ hơn 4000 năm trước và được chiết xuất từ nhiều loại cây như indigofera tinctoria và isatis tinctoria. Những loại cây này được trồng ở nhiều nơi và đã trở thành nguồn cung cấp nguyên liệu để sản xuất màu chàm. Nhà thám hiểm Vasco de Gamma đã đến Ấn Độ vào thế kỷ 16 và đưa màu indigo từ cây indigofera về châu Âu.

Từ đó, màu indigo nhanh chóng trở thành màu sắc phổ biến ở châu Âu và châu Mỹ. Vào năm 1850, Levi Strauss, một thợ may ở San Francisco, đã thiết kế quần jeans mang sắc xanh indigo. Qua đó, màu chàm đã trở thành màu sắc được yêu thích trên toàn thế giới.

Cách Tạo Ra Màu Chàm

Quá trình tạo màu chàm khá phức tạp do bột chàm không tan trong nước. Dưới đây là các phương pháp tạo ra màu chàm ở một số quốc gia:

  • Ở châu Âu: Bột chàm sẽ được khử bằng nước tiểu thành chất hòa tan trong nước, được gọi là bột chàm trắng hoặc leucoindigo. Quần áo được nhuộm trong dung dịch này sẽ chuyển thành màu chàm khi bột chàm trắng bị oxy hóa và trở thành bột chàm. Sau đó, người ta sử dụng ure thay thế cho nước tiểu.

Bột chàm
Bột chàm

  • Ở Nhật Bản: Bột chàm được hòa tan trong bể chứa nung nóng có cấy vi khuẩn ưa nhiệt và kỵ khí. Cấy vi khuẩn này sẽ tạo ra hydro và chuyển đổi bột chàm không hòa tan thành bột chàm trắng hòa tan.

  • Ở Anh: Có hai phương pháp nhuộm chàm là pencil blue (bút chì lam) và china blue (lam Trung Hoa). Với phương pháp pencil blue, người ta cho trisulfua asen và chất làm đặc vào bể chứa bột chàm. Asen sẽ làm chậm quá trình oxy hóa của bột chàm, giúp thuốc nhuộm bám lên trên vải. Còn với phương pháp china blue, bột chàm sẽ được in trực tiếp lên vải. Sau đó, vải được ngâm trong bể chứa sulfat sắt và trải qua quá trình oxy hóa trong mỗi lần ngâm nước. Phương pháp glucoza đã được phát triển để in trực tiếp bột chàm lên vải, tạo ra nhiều bản in sắc màu và tốn ít chi phí hơn.

Ở Việt Nam, người Mông thường sử dụng cây chàm để tạo màu. Cây chàm được ngâm trong nước, sau đó lọc bỏ xơ và lấy nước chàm. Khi muốn sử dụng, người ta lấy cao chàm pha với ít rượu, sau đó đổ vào thùng gỗ khuấy đều. Công việc này cần được tiến hành trong nhiều ngày và dưới ánh nắng mặt trời để thu được nước chàm vàng và bọt sủi đều trên mặt nước. Vải được ngâm trong nước nhuộm nhiều lần để đạt được màu sắc như mong muốn.

Người Mông nhuộm vải màu chàm
Người Mông nhuộm vải màu chàm

Ứng Dụng Của Màu Chàm Trong Cuộc Sống Hàng Ngày

Màu chàm mang đến cảm giác trầm tĩnh và nhẹ nhàng, nên nó được ưa thích và sử dụng rất nhiều trong lĩnh vực thiết kế thời trang. Màu chàm tạo sự cân bằng và hài hòa cho trang phục.

Trang phục màu chàm
Trang phục màu chàm

Trong thiết kế nội thất, màu chàm thường xuất hiện trên tranh, vải và đồ gốm sứ, mang lại cảm giác thư thái cho không gian.

Phòng ngủ với tone màu chàm chủ đạo
Phòng ngủ với tone màu chàm chủ đạo

Ở Nhật Bản, màu chàm được coi là chống côn trùng, có khả năng chống cháy và bền màu. Vì vậy, vải chàm thường được sử dụng trong may đồng phục cho công nhân và lính cứu hỏa.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về màu chàm. Màu chàm không thể xâm nhập hoàn toàn vào xơ sợi vải trong quá trình nhuộm, chỉ bám trên bề mặt sợi. Vì vậy, vải nhuộm chàm tự nhiên có độ bền màu thấp khi giặt.